Dé specialist in arbeidszaken in de Haarlemmermeer en omstreken

Bel voor een afspraak: 06-52421272

We zijn meer dan ons brein

We lezen over omkoping, corruptie, fraude of mismanagement. Zeg maar de “negatieve gedragingen”, want die scoren kennelijk het beste qua nieuwswaarde. Als correctie op dergelijk gedrag zien we tal van varianten langskomen: een schikking, geldboete, berisping, ontslag tot en met morele gedragsregels. Dat roept vervolgens de vraag op: helpt het?

Als we vinden dat gedrag niet strookt met onze waarden, normen, gedragsregels of andere codes of eed afleggingen, dan wordt een grens overschreden. We grijpen dan in; met een beroep op datgene wat we in principe met elkaar hebben afgesproken en vervolgens schriftelijk hebben vastgelegd. Dat zijn nu eenmaal zo onze gewoontes.

We zijn ons brein

In zijn boek “We zijn ons brein” van Dick Swaab lezen we dat bij het nemen van morele beslissingen een aantal hersengebieden actief zijn. Volgens Swaab hebben wij een moreel netwerk, waarvoor de neurologische bouwstenen tijdens de evolutie stapsgewijs zijn ontwikkeld. Tal van morele emoties als schaamte, trots, woede, ontzag of verantwoordelijkheid zijn afhankelijk van de interacties in de verschillende hersengebieden.

Simpel gezegd; onze moraliteit heeft een biologische oorsprong. De basis daarvan ligt in wat hij, in navolging van de primatoloog De Waal, noemt als het hebben van empathie; het meevoelen met anderen. Juist dat meevoelen met de anderen, deze empathie, zorgt ervoor dat een moederdier de zorg heeft voor haar jongen. Door de evolutionaire geschiedenis heen is deze zorg voor de eigen jongen uitgebreid tot dat van de groep en vervolgens buiten de groep.

En zo is het ook kennelijk bij de mens verlopen.

Het is natuurlijk prachtig dat we kunnen verklaren hoe neurologische processen in bepaalde delen van onze hersenen leiden tot moreel gedrag. Tot empathie voor de ander. Tot onze zorg voor de ander. Maar hoe verklaren we dan de gedragingen die wij als “negatief” zien vanwege het strijdige karakter met onze gedragsregels, codes of wetten? In plaats van empathie de nadruk op eigenliefde, op onze voorkeur voor onszelf. Dat ligt toch ook vast in onze biologische evolutie? Empathie kan toch twee betekenissen hebben? Meevoelen met de ander maar ook meevoelen met jezelf? En wat is daar dan verkeerd aan?

Hoezo biologisch?

Een absolute tegenhanger van de gedachte dat moraliteit een biologische oorsprong heeft vinden we o.a. bij de deugdethiek van Aristoteles. In zijn optiek moeten we als mens deugden, onze morele deugdelijkheid zoals hij het benoemde, leren. En dat was hard werken volgens hem. Deugden, moraal leer je pas door eindeloos te oefenen, door het steeds maar weer te herhalen. Totdat er een bepaalde gewenning, een gewoonte optreedt. Zoals een speerwerper pas door eindeloos oefenen zijn doel kan raken. Zo wordt, na eindeloos oefenen, deugd als het ware een automatische handeling die in het dagelijks leven tot uiting komt in wat hij noemt praktische wijsheid. Een praktische wijsheid, gebaseerd op het vinden van het juiste midden tussen een teveel en te weinig. Maar dan ook nog afhankelijk van de situatie waarin we worden geplaatst. De deugd in het midden zoals wij dat zo mooi zeggen.

Meer dan ons brein

Of onze moraal nu een biologische oorsprong heeft of sociaal van aard is, erfelijkheid of opvoeding; wat telt is hoe wij er mee omgaan. Als mensen maken we onze eigen keuzes. We zijn immers heer en meester over ons eigen brein. We kunnen kiezen tussen goed en kwaad. Tussen het ons houden aan onze gedragsregels, professionele codes en eed afleggingen of deze opzettelijk terzijde schuiven. Het zijn steeds onze eigen keuzes waarvoor wij zelf verantwoordelijk zijn.

We zijn meer dan ons brein.

 

 

 

Reageer op dit blogbericht