Dé specialist in arbeidszaken in de Haarlemmermeer en omstreken

Bel voor een afspraak: 06-52421272

De fabel van de bijen

“Het heeft weinig met individuen te maken. Het is een mechanisme dat je altijd ziet in tijden dat het economisch goed gaat. En als het slechter gaat, wordt het toezicht strenger.

Niet de mens maar de structuren, het systeem is van belang. De mens moet zich wapenen tegen de tijdgeest”. Aldus Frijns en Hoekstra die in januari hun rapport presenteerden over het toezicht op SNS Reaal.

De fabel van de bijen

In 1724 publiceerde Bernard Mandeville, zenuwarts zijn oergedicht “De fabel van de bijen”. Daarin beschreef hij de toenmalige samenleving als een bijenkorf. Om zijn oergedicht nader toe te lichten ging hij vervolgens in op tal van onderwerpen die in zijn fabel aan de orde kwamen: onze hartstochten, over arbeidsdeling en welvaartsgroei. Met zijn observaties maakte Mandeville ons beter bekend met onszelf.

Met name onze hartstochten, onze ondeugden die ons handelen bepalen werden uitgebreid geanalyseerd. Het fundamentele principe dat ten grondslag ligt aan onze ondeugden is onze drang tot zelfbehoud, eigenliefde of eigenbelang. De oorsprong van ons sociaal handelen is te vinden in de zorg die mensen voor zichzelf hebben; niet in de zorg voor anderen. Maar dit eigenbelang wordt voor anderen gecamoufleerd door goede manieren en beleefd gedrag.

Mandeville toonde met zijn oergedicht inzicht in de betekenis van goederen en geldcirculatie, in arbeidsdeling en de invloed van sociaal-economische omstandigheden op de welvaart.

Particuliere ondeugden, publieke weldaden

Zo luidde de ondertitel van zijn oergedicht. De fabel van de bijen was een provocatie tegen het onbegrepen eigenbelang dat Mandeville in de toenmalige samenleving waarnam. Echter; die particuliere ondeugd, dat eigenbelang leidde op zijn beurt weer wel tot publiek belang. De hang naar luxe in die tijd, de hartstocht om bezit te verwerven zorgde op zijn beurt voor een stroom aan luxe goederen. Tot (geldelijke) weldaad van velen.

Maar wat door Mandeville nog werd beschouwd als een ondeugd, werd na Adam Smith als grondlegger van de economie tot een axioma zonder welk de vrije-markt niet werkt. Zo evolueerde het onbegrepen eigenbelang van Mandeville tot een welbegrepen eigenbelang waardoor handel succesvol kan verlopen.

De tijdgeest van Frijns en Hoekstra

“Het waren allemaal intelligente en integere mensen”; de bestuurders en commissarissen van SNS Reaal. Goede manieren en beleefd gedrag. Geen zoektocht naar een zondebok. Nee, het ging om mechanismen, structuren, systemen en de tijdgeest. Niks geen ondeugden of hartstochten; niks geen schuld of schaamte dat aan de basis ligt van vele regels van het maatschappelijk verkeer. Terwijl zonder schaamte een bestuurder zal ontsporen. Je leest nog net niet dat juist welbegrepen eigenbelang zorgde voor de aankoop van vastgoedbank Bouwfonds Property Finance.

Met structuur bedoelen ze de structuur van de toezichthouder DNB; geen mens van vlees en bloed met deugden en ondeugden. Systemen verwijzen naar instrumenten in een gereedschapskist. En een tijdgeest die niet nader wordt omschreven. Een en al afstandelijkheid; een en al anonimiteit. Een en al goede manieren en beleefd gedrag. De mens verdwijnt bijna geheel naar de achtergrond. Logisch dat er ook geen schuldige is.

SNS Reaal: tijdgeest van een fabeltjeskrant.

 

 

Reageer op dit blogbericht